Val d’Orcia
Tussen Montalcino en Montepulciano ligt een wijngebied dat jarenlang vooral als decor werd bekeken. Niet geheel onbegrijpelijk: de golvende heuvels, cipressen en middeleeuwse dorpen van de Val d’Orcia zijn sinds 2004 UNESCO-werelderfgoed en behoren tot de meest gefotografeerde landschappen van Italië. Toch groeit hier meer dan ansichtkaartmateriaal.
Orcia DOC werd officieel erkend op 14 februari 2000 en strekt zich uit over twaalf gemeenten in het zuiden van de provincie Siena. Het gebied ligt letterlijk tussen twee Toscaanse grootmachten: Brunello di Montalcino in het westen en Vino Nobile di Montepulciano in het oosten. De bodems en het klimaat doen daar nauwelijks voor onder, maar de denominatie heeft een veel kortere geschiedenis en aanzienlijk minder regels en verwachtingen. Dat maakt Orcia tot een soort proeftuin midden in klassiek Toscane.
Sangiovese vormt de rode draad. Een gewone Orcia DOC moet voor minimaal 60% uit Sangiovese bestaan; voor Orcia Sangiovese is dat minimaal 90%. Producenten hebben daarnaast relatief veel vrijheid in druivenkeuze, vinificatie en rijping. Daardoor lopen de stijlen uiteen van sappige, direct drinkbare Sangiovese tot krachtige Riserva’s en eigenzinnige experimenten buiten de DOC.
De vallei wordt gevormd door de rivier de Orcia en ligt onder invloed van de Monte Amiata, een uitgedoofde vulkaan die tot 1.738 meter hoogte reikt. De wijngaarden liggen op uiteenlopende hoogtes en bodems. Klei en kalkrijk zand voeren de boventoon, aangevuld met fossiele zeebodems, stenen afzettingen en plaatselijk vulkanisch materiaal. Overdag is het warm en zonnig, terwijl de hoogte, wind en koele nachten de rijping afremmen. Dat helpt Sangiovese om aroma’s en rijpe tannines te ontwikkelen zonder zijn frisse ruggengraat kwijt te raken.
Bij onze producent Fabbrica, die zich in Pienza bevindt, liggen enkele wijngaarden op de hoogste plekken van de denominatie (gemiddeld 470 meter). Hier ontstaan doorgaans geurige en energieke wijnen met rood fruit, kruiden, aardse tonen en een fijne kalkachtige grip. De omstandigheden blijken bovendien geschikt voor witte Rhône-druiven als Marsanne en Roussanne. Niet wat de Toscaanse traditie voorschrijft, maar in Orcia is dat nu juist geen onoverkomelijk bezwaar.
Orcia wordt weleens het jongere broertje van Brunello en Vino Nobile genoemd. Dat klopt geografisch, maar doet het gebied ook tekort. De kracht van Val d’Orcia zit juist in wat er nog níét vastligt. Hier kan Sangiovese zich losmaken van beroemde voorbeelden en kunnen producenten op zoek naar een eigen vorm. Minder gevestigde naam, meer speelruimte. Voor nieuwsgierige wijnmakers én drinkers is dat minstens zo interessant.
