De wijngaarden van het domein van de familie Vallone liggen in Castelnuovo dell’Abate, in het zuiden van het Montalcino-gebied, op de uiterste grens van de DOCG. Ze grenzen aan de rivier de Orcia. Francesca Vallone zwaait de scepter op het domein en doet dat met flair. Ze leerde het vak van haar oom voordat ze het domein overnam. Ze haalt haar inspiratie uit de wijnen van Giulio Gambelli, de iconische wijnmaker die domeinen bijstond als Poggio di Sotto en Montevertine.
We proefden met haar de nieuwe jaargangen uit de vaten in de kelder. Vorig jaar begon ze met de alcoholische fermentatie deels in grote open houten kuipen te doen in plaats van beton. Dit geeft de wijnen net wat meer diepte. Ze weet zelf nog niet of ze er blij mee is, want we merkten tijdens het proeven dat ze haar eigen grootste criticus is. De wijnen toonden zich allemaal prachtig, maar zelf zag ze toch elke keer ruimte voor verbetering. Het is in de kelders van Montalcino altijd bijzonder dat je al ver de toekomst in kunt kijken.
Deze week worden de Brunello’s 2021 gepresenteerd op Benvenuto Brunello aan de (inter)nationale pers. De 2021 is een magistraal jaar; het heeft alles in zich om een van de mooiste jaargangen te worden. En dat terwijl 2019 ook al zo groots is.
We proefden de 2022 van vat: een jaargang waar ik mij een beetje zorgen om maakte, omdat het in Piemonte zo heet en droog was geweest. In Toscane echter was het ook heet, wat Sangiovese nodig heeft om goed te rijpen, maar er viel genoeg regen om de planten niet in waterstress te laten schieten. Een gebalanceerd jaar dus, met voldoende frisheid en mooie aromatische expressie.
De 2023 is lichter en de opbrengsten waren heel laag door de grijze meeldauw. Maar het fruit dat er was, is prachtig: rood fruit, floraal en veel fraîcheur. De 2024 is juist echt een uitgesproken licht en fris jaar met regen tijdens de oogst; hier moeten we nog gaan zien wat het gaat brengen. De 2025 is piepjong, maar heel compleet: een geweldige jaargang met een goede productie en hoge kwaliteit.
Dit historische domein is van de Illy-koffiegroep overgegaan in handen van nog steeds een Illy-telg, Francesco, die ook het domein Le Ripi om de hoek heeft. Er is heel veel geïnvesteerd in het domein. Er is een prachtig resort bijgekomen en een heerlijk restaurant waar je geweldig kunt eten.
We kregen ook hier alles anteprima te proeven. De internationale pers zou jaloers zijn op deze VIP-treatment. We proefden hier het nieuwe wit dat we ook op Vinitaly hadden mogen proeven, van Trebbiano Toscano: 50 procent op kleiamfoor en 50 procent op tonneau, geheel volgens de allerlaatste mode. Voor een eerste jaargang een veelbelovend begin. Interessant om te zien dat steeds meer domeinen in een overwegend rodewijngebied als Toscane toch ook wit gaan produceren.
Voor de Rosso zijn ze onder de nieuwe, jongere leiding overgestapt op een lichtere stijl: niet langer wordt het behandeld als een kleine Brunello, maar als een frisse jonge rode wijn, geschikt om jong te drinken. Dat lukt bijzonder goed met de jaargang 2024.
De Brunello 2021 springt eruit: dit is zo lekker, niet normaal. Een complete, drinkbare wijn, nu al super, maar hij belooft ook wat voor de toekomst als hij zijn babyvet een beetje kwijt is. De Loreto wordt altijd wat moderner aangepakt, voelt wat gemakkelijker en krachtiger: een grote jongen. En dan de Schiena d’Asino: van de oudste wijngaard, vol op galestrobodem, wat de Schiena altijd wat meer de klassieke Sangiovese-zuren meegeeft. Dit is wijn om stil van te worden. Alles op zijn plek.
Elisa Sesti was twee weken geleden in Amsterdam voor een proeverij en ik vond het heerlijk om haar zo snel alweer te zien. Ze wachtte ons op in haar paradijs van Castello Argiano: een middeleeuws gehucht dat door haar vader terugveroverd is op de braamstruiken en de wildernis. Het verhaal gaat dat een man met een sikkel er zes jaar over heeft gedaan om alle bramen te temmen en het terrein klaar te maken voor de vader van Elisa, astronoom Giuseppe Sesti. Hij schreef hier meerdere boeken over astronomie en maakte tot 1985 olijfolie.
Totdat een veel te warme februarimaand de natuur fopte en de olijfbomen deed uitlopen; toen ineens de wind uit Siberië begon te waaien en het van de ene op de andere dag van twintig graden in de plus naar twintig graden in de min ging. 1985 is het jaar dat bijna alle olijfbomen in Toscane, sommige 800 jaar oud, in één klap overleden aan de vorst. Elisa omschreef het geluid van brekend hout om haar heen in de olijfgaarden, toen alle sappen bevroren en de bomen letterlijk openbarstten.
Haar vader besloot de olijfgaarden te herplanten met wijngaarden. Zo begon het wijndomein Sesti. Na het overwinnen van de bureaucratie werden de eerste wijngaarden in 1991 aangeplant. Elisa Sesti was vanaf het begin in de oogsttijd betrokken bij het wijnmaken maar deed een studie Architectuur en later kunstgeschiedenis. Na haar studies besloot ze in 1999 om drie jaar in de kelder te blijven helpen; ze ging nooit meer weg. Haar vader was het gezicht naar buiten, maar de kelder was in haar handen. Hij overleed vorig jaar en wordt in Montalcino door vrienden en collega’s geëerd als een van de grondleggers van de moderne denominatie.
Het domein van Sesti ligt aan het eind van een galestroplateau als de punt van een schip. Langs beide zijden van het domein liggen dalen waarvan in één, tussen de bomen, de wijngaarden liggen. Deze vallei heeft een uniek microklimaat. De wind van de nabijgelegen zee waait de vallei in en koelt door de bomen steeds verder af. Dus hoe verder de vallei in, hoe koeler het is. Aan het eind van de vallei ligt dan ook de Sauvignon-wijngaard. De hoger gelegen wijngaarden op het plateau worden eerder geoogst dan de lagergelegen wijngaarden in de vallei, dit tart de natuurwetten.
Dit unieke microklimaat en het gebruik van verschillende maten houten vaten verklaren het modern aandoende smaakprofiel van het domein. De wijnen rijpen drie jaar op hout en Elisa bepaalt na een jaar in welk type en welke maat vaten de wijn verder gaat rijpen. Ze zoekt als het ware het karakter van de wijn en het vat samen. Dit unieke opvoedingsproces is niet te kopiëren en maakt de Brunello’s van Sesti volslagen uniek. De topselectie Phenomena is dan ook niet geboren uit een wijngaard, maar uit een vat dat tijdens de jaren van rijping altijd iets bijzonders heeft en dus apart gehouden wordt en een jaar langer rijpt tot Riserva.
Naar Elisa kun je uren luisteren. We beklommen met haar de wachttoren die ze gerestaureerd heeft en keken uit over het gebied en de wijngaarden om ons heen. De wachttoren was onderdeel van een burcht waarvan de muren zijn hergebruikt om een villa in renaissancestijl te bouwen. Aan de maat van deze gigantische villa kun je afleiden hoe groot de burcht geweest moet zijn. Deze kastelen waren onderdeel van de Republiek Siena en dienden als verdedigingslinie tegen invasies. Elk kasteel ligt binnen zicht van de andere, zodat er over en weer trommel- en lichtsignalen gegeven konden worden in tijden van oorlog of invasies.
Vanaf de toren vertelde Elisa over de Palio in Siena, de beroemde paardenrace op het plein. Geen folklore, maar een manier om de mensen scherp te houden en getraind voor tijden van oorlog. Een hoog competitief gehalte om te zorgen dat iedereen zich zo goed mogelijk ontwikkelde te paard. Zie daar de cavalerie en de boodschappers te paard. Andere dorpen hadden vergelijkbare toernooien: van zware hooibalen de berg op duwen (de genie) tot boogschieten door ijzeren ringen. In tijden van oorlog had elk dorp zijn specialisme en vormden ze samen een compleet leger, met ieder zijn unieke en belangrijke bijdrage. Slim bedacht door de machthebbers in die tijd.
Het piepkleine postzegeldomein van Loredana Tangianelli ligt aan de rand van het dorpje Montalcino, ver weg van de warme zuidelijke wijngaarden in Castelnuovo dell’Abate. Hier is het koeler door de meer noordelijke ligging en de hoogte; ook is de bescherming van de Monte Amiata van minder invloed. De wijnen van Loredana zijn daardoor floraler, frisser en wat stuurser. Ze hebben tijd nodig om zich te ontspannen.
Gelukkig is er voor tijdens het wachten haar waanzinnige Rosso Toscano van wijngaarden uit het zuidelijk gelegen Montecucco-gebied. Dit sappige Sangiovese-wonder doet je watertanden bij elke slok. Hier komen we de tijd wel mee door.
